Người đi câu ở miền biển có một kinh nghiệm truyền nhau: quăng cần lúc thủy triều rút. Nước rút thì cá dồn vào những vùng hẹp, mồi bị khuấy lên, cá săn đớp mạnh. Người câu không cần đi xa, không cần cần đắt hay mồi ngon hơn ai. Chỉ cần đúng lúc và đủ kiên nhẫn. Ai nóng ruột ra khơi lúc sóng lớn thường về tay không.
Giới đầu tư có một câu nghe rất giống: lợi nhuận được quyết định lúc mua, không phải lúc bán. Bài này là cách tôi đọc chu kỳ Bitcoin qua hình ảnh đó. Đây là góc nhìn cá nhân, không phải lời khuyên đầu tư.
Bitcoin có nhịp, và nhịp đó đến từ halving
Nhìn giá Bitcoin theo ngày thì thấy hỗn loạn. Nhìn theo năm thì thấy một nhịp khá đều.
Khoảng bốn năm một lần, phần thưởng cho người đào Bitcoin bị cắt đôi. Sự kiện này gọi là halving. Bitcoin mới sinh ra ít đi, nguồn cung chậm lại. Nếu nhu cầu giữ nguyên hoặc tăng, giá có xu hướng đi lên. Quy luật này được viết vào thiết kế từ đầu, không ai sửa được.
Nhìn lại lịch sử:
- Halving tháng 4/2020, giá khoảng 8.600 đô. Tháng 11/2021, Bitcoin chạm đỉnh gần 69.000 đô, gấp hơn 8 lần.
- Halving tháng 4/2024, giá khoảng 63.000 đô. Ngày 6/10/2025, Bitcoin lập đỉnh lịch sử 126.073 đô.
- Lần halving tiếp theo dự kiến năm 2028.
Chu kỳ không lặp lại y hệt, nhưng có nhịp. Và giữa hai lần halving thường có một giai đoạn giá xuống rất sâu, kéo dài. Đó là lúc thủy triều rút.
Ba lần nước rút gần đây
2018 đến 2020. Bitcoin từ gần 20.000 đô cuối 2017 rơi về khoảng 3.000 đô tháng 12/2018, rồi nằm ở vùng 3.000 đến 7.000 đô hơn một năm. Rất nhiều người rời thị trường trong giai đoạn này.
2022 đến 2023. Bitcoin rơi từ 69.000 đô về 15.476 đô, mất hơn 77%. FTX sụp đổ, Celsius phá sản, tin nào cũng xấu. Tháng 11/2022, giá quanh vùng 15.500 đô, và câu cửa miệng trên mạng là "Bitcoin về 0".
2026. Sau đỉnh 126.073 đô năm 2025, Bitcoin đã điều chỉnh gần một nửa. Câu hỏi quen thuộc lại xuất hiện: qua đỉnh rồi có nên giữ, đây đã là đáy chưa. Không ai biết đáy ở đâu. Nhưng mình có thể biết mình sẽ làm gì.
Ăn phần thân con cá
Người Nhật có cách ăn cá rất thực tế: ăn phần thân, bỏ đầu và đuôi. Đầu nhiều xương, đuôi ít thịt. Phần ngon và nhiều nhất nằm ở giữa.
Áp vào đầu tư: đừng cố bắt đáy, đừng cố bán đúng đỉnh. Ăn được phần thân của chu kỳ là đủ. Một cách làm theo tinh thần đó:
- Trong giai đoạn giá xuống, thường kéo dài 12 đến 18 tháng sau đỉnh, mua đều một khoản cố định mỗi tuần, bất kể giá. Không cần biết đâu là đáy, chỉ cần biết mình đang ở vùng thấp của chu kỳ.
- Khoảng 4 đến 6 tháng sau halving, khi giá bắt đầu đi lên, giảm dần lượng mua. Không dừng hẳn, nhưng giảm, vì rủi ro đang tăng theo giá.
Cách mua đều này gọi là DCA (Dollar-Cost Averaging), tức trung bình giá: chia nhỏ vốn và mua định kỳ thay vì dồn một lần, để bớt nỗi sợ mua đỉnh hay bán đáy.
Điều ít ai nói: phải sống qua được mùa chờ
Nhiều người hiểu DCA rất rõ, nhưng khi thị trường sập thì không còn tiền để mua tiếp. Tệ hơn, họ phải bán ra để lo chi tiêu, đúng lúc giá thấp nhất.
Vì thế có một nguyên tắc nên đặt trước mọi chiến lược: tính xem gia đình cần bao nhiêu để sống bình thường trong 24 tháng. Không thắt lưng buộc bụng, chỉ là sống như hiện tại. Khoản đó để trong tiết kiệm hoặc tài sản an toàn, không đưa vào crypto. Có thể gọi là quỹ sống còn.
Vì sao 24 tháng? Nhìn chu kỳ gần nhất:
- 2022: Bitcoin rơi từ 47.000 đô về 15.476 đô, năm của những cú sập lớn.
- 2023: thị trường đi ngang, nhàm chán, ít tin vui. Cũng là năm người kiên nhẫn gom được nhiều nhất.
- 2024: halving tháng 4, giá hồi phục mạnh.
- 2025: đỉnh mới 126.073 đô.
Không có thu nhập ổn định và tiền dự phòng, rất khó ngồi yên qua năm 2023. Thu nhập từ công việc thật, không phụ thuộc giá Bitcoin, là điều kiện bắt buộc chứ không phải điều kiện lý tưởng. Trước khi hỏi mỗi tuần nên mua bao nhiêu, hãy hỏi: mình có sống bình thường được hai năm mà không cần chạm vào Bitcoin không? Nếu chưa, xây nền đó trước.
Hồi làm trợ lý Tổng giám đốc, tôi thấy nguyên tắc này rất quen. Công ty nào cũng giữ một khoản dự phòng vận hành trước khi tính chuyện mở rộng. Gia đình cũng là một đơn vị cần vận hành như vậy.
Bán cũng cần kỷ luật
Mua thì rải theo thời gian. Bán thì nên rải theo mức giá.
Nghĩa là chọn trước vài mốc giá cụ thể, mỗi mốc bán một phần nhỏ. Không bán hết một lần, không ngồi đoán đỉnh. Vì chẳng ai biết đỉnh ở đâu cho tới khi nó qua rồi. Đặt mốc quá cao, có khi không bán được gì. Bán hết quá sớm, lại tiếc. Chia nhiều mốc thì không bao giờ bán đúng đỉnh, nhưng cũng không bao giờ lỡ hết.
Và một nguyên tắc nữa: không bán sạch. Giữ lại một phần cho chu kỳ sau, như một cách thừa nhận mình không biết tương lai. Người câu giỏi cũng không mang hết cá về sau mỗi chuyến.
Gói lại thành một tờ giấy
Hiểu chu kỳ. Có thu nhập ổn định. Giữ quỹ sống 24 tháng. Mua đều khi giá thấp, giảm mua khi gần đỉnh. Bán dần theo mốc, không bán hết. Ăn phần thân, đừng tiếc đầu và đuôi.
Chiến lược này không cần đọc whitepaper, không cần nhìn biểu đồ mỗi ngày. Cái khó nằm ở chỗ làm đều, nhất là lúc mọi người xung quanh đều sợ. Mà nỗi sợ tập thể thường đến đúng lúc nước rút sâu nhất.
Một lần nữa: đây là góc nhìn cá nhân, không phải lời khuyên đầu tư. Crypto biến động rất mạnh, quá khứ không bảo đảm tương lai.
Việc bạn làm được ngay hôm nay: mở bảng tính, cộng chi tiêu bình thường của gia đình trong một tháng, nhân với 24. So con số đó với khoản tiết kiệm an toàn đang có. Chưa đủ thì việc đầu tiên là lấp cho đủ, trước khi nghĩ đến chuyện cầm cần ra biển.
Thực ra không chỉ Crypto đâu, nếu mình có trải nghiệm đủ sâu trên các thị trường nó đều có nhịp. Ở đây chị Tường đang nói đến những nhịp của chu kỳ dài hạn. Chứng khoán cũng có, bất động sản cũng có, vàng cũng có.
Để hiểu và ngấm thì bộ môn phân tích kỹ thuật (áp dụng cho mọi loại thị trường) giải thích khá rõ vấn đề này. Nhưng rất tiếc thực tế bộ môn này phần lớn được các trader áp dụng cho các giao dịch ngắn hạn và siêu ngắn hạn.
Chúc mừng anh khởi động mới trên substack!
Em thấy thật đáng tiếc khi em chưa học bài DCA mà đã vội lao vào thị trường với mong muốn đổi đời. Ngã sấp mặt luôn. Giờ thì tỉnh ra rồi. Qua 1 chu kỳ em thấy chiến lược anh nói là rất phù hợp. Có điều em thấy để tối ưu lợi nhuận có thể bán ra ở các mốc đỉnh của chu kỳ trước và các mốc cản tâm lý. VD CK trước có thể bán ở mốc 69k, 100k, sau đó sẽ có các cú sập nhẹ, lại có thể gom vào. Thế sẽ tối ưu hơn.
CK sau em tin mốc 126k và 150k lại là các mốc có thể tối ưu được, trước khi theo dõi và giảm dần tiếp.
Theo anh các chỉ số Tham lam và Sợ hãi có vai trò gì và có thể dựa vào đó để ra vào không? Kiểu trên 80 thì mình nhả ra dần, còn dưới 20 thì múc thêm. Em thấy cứ khi nào thị trường hoảng loạn là dịp để cân nhắc mua vào.