Năm năm làm trợ lý cho Tổng giám đốc, sáng nào tôi cũng gom tin cho sếp đọc. Từ đó tôi có một thói quen: tin nào có con số lớn, tôi hỏi thêm một câu, con số này đứng trên cái gì.
Dạo này tin nào cũng là IPO. Anthropic nộp hồ sơ IPO kín, định giá khoảng 965 tỷ USD sau vòng gọi vốn 65 tỷ USD. OpenAI được định giá 852 tỷ USD sau vòng 122 tỷ USD và cũng tính chuyện lên sàn. SpaceX, sau khi sáp nhập xAI, đặt lịch IPO ngày 12/6, định giá từ khoảng 780 tỷ USD và mục tiêu có thể lên tới 1,77 nghìn tỷ USD.
Những công ty chưa chứng minh được lợi nhuận bền vững, định giá ngang các tập đoàn lớn nhất thế giới, và người ta xếp hàng để mua. Không lạ khi chữ “bong bóng AI” quay lại khắp nơi.
Không khí này nghe quen
Năm 2024, riêng Nvidia đóng góp khoảng một phần tư đến một phần ba mức tăng của S&P 500. Alphabet nâng kế hoạch chi cho hạ tầng AI năm 2026 lên khoảng 175–185 tỷ USD, rồi còn cập nhật cao hơn. Microsoft, Meta, Google chỉ cần nhắc tới AI trong buổi báo cáo kết quả kinh doanh là cổ phiếu phản ứng.
Tại một sự kiện công nghệ ở Đài Bắc, CEO Nvidia Jensen Huang khen Marvell Technology về vai trò xây hạ tầng AI. Cổ phiếu Marvell tăng hơn 32% trong một phiên. Chỉ với một lời khen.
Còn một vòng tiền đáng để ý. Công ty công nghệ rót vốn vào công ty AI, công ty AI lấy tiền đó mua chip, cloud, trung tâm dữ liệu của chính những công ty ấy. Nvidia cam kết 30 tỷ USD vào OpenAI, trong khi OpenAI là một trong những khách hàng lớn nhất của hạ tầng tính toán. Mỗi mắt xích vừa bán, vừa mua, vừa đầu tư cho nhau. Khi ai cũng có lợi nếu giá trị được đẩy lên, rất dễ nhầm giữa nhu cầu thật và dòng tiền tự nuôi nhau.
Ở Việt Nam, chiến lược nào cũng có chữ AI: Nghị quyết 57, luật AI, chiến lược bán dẫn, trung tâm dữ liệu, AI Made in Vietnam. Viettel nói về các mô hình rất lớn. FPT, ngân hàng, bất động sản đều có “chiến lược AI”. Hội thảo nào cũng có một phiên về chuyển đổi số với AI. Chính tôi cũng nghĩ về AI mỗi ngày.
Những điều đó không xấu. Chỉ là cảnh này đã từng xảy ra. Năm 2017, Bitcoin lần đầu chạm 20.000 USD và công ty nào cũng muốn gắn chữ blockchain vào chiến lược. Năm 2025, Bitcoin chạm 126.000 USD, nhiều quốc gia bàn chuyện quỹ dự trữ Bitcoin, nhiều công ty mua Bitcoin vào bảng cân đối kế toán.
Tháng 3 năm 2000
Nasdaq lên đỉnh 5.048 điểm, sau khi tăng hơn 400% trong 5 năm. Pets.com, trang bán thức ăn thú cưng trực tuyến, IPO tháng 2/2000 với định giá 300 triệu USD dù chưa có lãi. Webvan huy động 375 triệu USD để giao tạp hóa tận nhà. Kozmo.com hứa giao hàng trong một giờ ở các thành phố lớn của Mỹ. Internet đang thay đổi mọi thứ, điều đó là thật. Và chỉ cần thêm “.com” vào tên là có người tin.
Tháng 10/2002, Nasdaq còn 1.114 điểm, mất khoảng 78% trong 30 tháng. Pets.com phá sản 9 tháng sau khi lên sàn. Webvan đóng cửa. Kozmo biến mất.
Công nghệ đi đúng hướng. Định giá thì chạy trước thực tế quá xa.
Ai còn lại sau đó
Amazon mất khoảng 90% giá trị từ 1999 đến 2001, cổ phiếu từ 113 USD xuống 5,51 USD. Bezos cắt chi phí, tập trung vào hậu cần, rồi xây AWS năm 2006. Đến 2010, Amazon đã lớn hơn nhiều lần so với đỉnh dotcom.
Google không vội lên sàn năm 1999. Họ chờ tới 2004, khi bong bóng đã xì hết, với mô hình kinh doanh rõ và lợi nhuận thật.
Cisco mất 86% giá trị. Thiết bị mạng họ bán vẫn chạy tới hôm nay. Người mua cổ phiếu Cisco ở đỉnh thì thua. Người dùng thiết bị Cisco để xây doanh nghiệp thì thắng.
Sau dotcom, internet vẫn ở đó. Người tạo ra giá trị thật thì sống, người chạy theo đám đông thì mất tiền. Ở Việt Nam, FPT Software và VNG được xây trong hoặc ngay sau giai đoạn đó, bởi những người lặng lẽ học công nghệ và hiểu thị trường khi chưa ai ồn ào.
Dotcom nổ không xóa được máy tính. Crypto sập không xóa được blockchain. Nếu bong bóng AI nổ, nó cũng không xóa được AI. Thứ bị xóa là những kỳ vọng bị trả giá quá cao, và những ai nghĩ chỉ cần gắn tên công nghệ vào là đủ.
Mấy điều tôi đang tự nhắc mình
Đây là góc nhìn cá nhân, không phải lời khuyên đầu tư.
- Mua vì mọi người đang mua là lý do tệ nhất. Người hưởng lợi sau dotcom là người mua Amazon ở 5,51 USD khi bong bóng đã nổ.
- Dùng AI ở mức cơ bản sẽ sớm không đủ. Người còn giá trị sau vài năm là người đưa AI vào sâu một lĩnh vực cụ thể: tài chính, giáo dục, sản xuất, thiết kế, y tế, marketing. Viết câu lệnh ra ảnh đẹp thì ai cũng làm được.
- Giai đoạn hưng phấn là lúc rẻ nhất để thử. Các công ty đang đốt tiền giành khách, nhiều công cụ đang rẻ hoặc miễn phí. Tận dụng để học và dựng quy trình làm việc, đừng biến nó thành lý do để đầu tư.
- Đừng buộc chặt vào một nhà cung cấp. Nếu một công ty AI gặp khó khi thị trường xẹp, quy trình của bạn vẫn phải chạy. Đội trợ lý AI nên đổi được model giữa chừng.
Bong bóng nổ là chuyện bình thường
Tôi không biết bong bóng AI nổ năm nào. Không ai biết, người nói chắc là đang đoán. Điều tôi khá chắc là lúc này đang là giai đoạn rất hưng phấn.
Khi nó nổ hoặc xẹp, định giá ảo sẽ bị lọc đi. Những người học AI vì thấy ai cũng học sẽ bỏ dở. Những người đã đưa AI vào việc thật hằng ngày thì vẫn ở lại, vì với họ AI là công cụ làm việc, giá cổ phiếu lên xuống không đổi được điều đó.
Chạm Phát chạy được là nhờ đội trợ lý AI gánh những việc lặp lại mỗi ngày. Bong bóng nổ hay không, email vẫn phải trả lời, báo cáo vẫn phải gom, khách vẫn cần được chăm. Tôi vẫn sẽ dùng AI, chỉ dùng tỉnh táo hơn.
Việc bạn làm được ngay tối nay: liệt kê những việc trong tuần đang giao cho AI. Với mỗi việc, hỏi một câu: nếu công cụ này tăng giá gấp ba hoặc ngừng hoạt động, mình chuyển sang đâu? Việc nào chưa có câu trả lời, đó là chỗ cần làm vững trước.
Ngu xuẩn :)